รอกนำลวดสลิง (Sheave) สึกเป็นคลื่น — ตัวการลับที่ทำลายสลิงใหม่

บ่อยครั้งที่เจ้าของเครนตัดสินใจสั่งซื้อลวดสลิงเกรดพรีเมียมราคาแพงมาเปลี่ยนใหม่ แต่เมื่อใช้งานไปได้เพียงไม่กี่สัปดาห์ ลวดสลิงกลับเริ่มมีเส้นลวดแตกหัก หลุดลุ่ย หรือเกิดรอยบดแบนอย่างรวดเร็ว ช่างส่วนใหญ่มักสรุปง่ายๆ ว่า "ลวดสลิงล็อตนี้คุณภาพไม่ดี" แต่ในความเป็นจริง ตัวการร้ายที่อยู่เบื้องหลังมักไม่ใช่สลิง หากแต่เป็น "ร่องรอก (Sheave Groove)" ที่สึกหรอจนกลายเป็นคมมีดคอยขบกัดสลิงเส้นใหม่

ร่องรอกและลวดสลิงทำงานร่วมกันอย่างไร

ตามหลักวิศวกรรม ร่องของรอกนำลวดสลิงต้องทำหน้าที่โอบอุ้มสลิงไว้ด้วยมุมสัมผัสประมาณ 135 ถึง 150 องศา เพื่อให้แรงกดถ่ายทอดลงสู่รอกอย่างสม่ำเสมอ รัศมีความโค้งของร่องรอกจะต้อง ใหญ่กว่ารัศมีของลวดสลิงเล็กน้อยเสมอ (ประมาณ 5% ถึง 10%) เพื่อให้สลิงสามารถวางตัวและบิดตัวตามธรรมชาติได้อย่างอิสระโดยไม่ถูกบีบอัดด้านข้าง

2 รูปแบบความเสียหายของร่องรอกที่ทำลายสลิงใหม่

• 1. ร่องรอกแคบลงจากการสึกหรอ (Pinch Groove): เมื่อลวดสลิงเส้นเก่าใช้งานไปนานๆ เส้นผ่านศูนย์กลางของสลิงจะค่อยๆ หดเล็กลงตามการยืดตัวและการสึกหรอ และสลิงที่เล็กลงนี้จะค่อยๆ กัดเซาะร่องรอกให้แคบลงตามขนาดของมัน เมื่อคุณถอดสลิงเก่าออกแล้วใส่สลิงใหม่ที่มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางเต็มพิกัดลงไป สลิงใหม่จะถูกร่องรอกแคบๆ บีบอัดจากด้านข้าง (Pinching) ทำให้เส้นลวดภายนอกรับแรงเสียดสีรุนแรง เกิดความร้อนสูง และขาดหักในเวลาอันสั้น
• 2. รอยหยักลูกฟูก (Corrugation): เมื่อเครนยกของหนักซ้ำๆ เกลียวของลวดสลิงจะกดกระแทกลงบนเนื้อเหล็กของร่องรอก จนเกิดรอยพิมพ์ลายนูนเว้าเป็นลูกคลื่นตามแนวเกลียวสลิง เมื่อเปลี่ยนสลิงเส้นใหม่เข้าไป ระยะเกลียว (Pitch) ของสลิงใหม่จะไม่มีทางตรงกับรอยคลื่นเดิมบนรอก สลิงใหม่จึงวิ่งกระแทกขอบลูกคลื่นเหล่านี้ตลอดเวลา ทำให้เกิดการสั่นสะเทือน เสียงดังผิดปกติ และโครงสร้างลวดสลิงเสียหายอย่างรวดเร็ว

การตรวจสอบร่องรอกด้วย Sheave Gauge

Sheave Gauge (เกจวัดร่องรอก) คือแผ่นเหล็กรูปโค้งที่มีขนาดรัศมีเท่ากับมาตรฐานของร่องรอกในแต่ละขนาดสลิง วิธีการตรวจทำได้ง่ายๆ:

• นำแผ่นเกจวางทาบลงไปในก้นร่องรอกในแนวรัศมี
• ส่องไฟดูช่องว่าง: แผ่นเกจต้องวางแนบสนิทกับก้นร่องรอกพอดี โดยไม่มีแสงลอดผ่านที่ก้นรอก
• หากขอบด้านข้างของแผ่นเกจติดขัด ไม่สามารถแตะถึงก้นรอกได้ แสดงว่าร่องรอก "แคบเกินไป"
• หากแผ่นเกจแตะก้นรอกแล้วแกว่งหลวมคลอนได้มาก แสดงว่าร่องรอก "กว้างและตื้นเกินไป" สลิงจะแบนตัว

สรุป

ลวดสลิงและรอกคือชิ้นส่วนที่ต้องทำงานประสานกันเป็นคู่ การเปลี่ยนเฉพาะสลิงโดยไม่ตรวจสภาพรอก ก็เหมือนการใส่ยางรถยนต์ใหม่เอี่ยมลงบนล้อแม็กที่คดงอและเป็นสนิม การสละเวลาตรวจวัดร่องรอกด้วย Sheave Gauge ช่วยยืดอายุลวดสลิงได้ยาวนานขึ้นหลายเท่าตัว